Plan BIOZ – zawartość, obowiązki kierownika budowy i podstawy prawne

Plan BIOZ (plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia) to dokument sporządzany przez kierownika budowy przed rozpoczęciem robót, określający warunki realizacji inwestycji pod kątem bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników. Obowiązek jego sporządzenia wynika z art. 21a ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r. poz. 725 t.j.) oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz.U. nr 120, poz. 1126).

Kluczowe wnioski

Plan BIOZ jest wymagany, gdy przewidywany czas robót przekracza 30 dni roboczych przy jednoczesnym zatrudnieniu co najmniej 20 pracowników lub gdy łączny planowany wymiar czasu pracy przekracza 500 osobodni – oba warunki pierwszego kryterium muszą być spełnione łącznie.
Obowiązek sporządzenia planu BIOZ powstaje również niezależnie od liczby pracowników i czasu trwania budowy, gdy roboty budowlane obejmują co najmniej jeden z rodzajów prac szczególnie niebezpiecznych wymienionych w § 6 rozporządzenia z 2003 r.
Zgodnie z art. 21a ust. 1 Prawa budowlanego plan BIOZ sporządza kierownik budowy – nie projektant. Projektant sporządza natomiast informację BIOZ, która jest elementem projektu budowlanego i stanowi podstawę do opracowania planu BIOZ.
Plan BIOZ powstaje na etapie realizacji inwestycji – kierownik budowy sporządza go przed rozpoczęciem robót, uwzględniając specyfikę obiektu oraz warunki prowadzenia robót wynikające z informacji BIOZ i dokumentacji projektowej.
Minimalna zawartość planu BIOZ obejmuje elementy określone w § 4 i § 5 rozporządzenia z 2003 r., w tym część opisową i graficzną (schemat zagospodarowania placu budowy z zaznaczeniem stref niebezpiecznych).
Plan BIOZ nie podlega zatwierdzeniu przez organ administracji architektoniczno-budowlanej ani nie jest załącznikiem do zawiadomienia o rozpoczęciu robót – musi jednak znajdować się na terenie budowy i być udostępniany podczas kontroli PINB lub PIP.
Za brak planu BIOZ w sytuacji, gdy jest on wymagany, inspektor nadzoru budowlanego może wstrzymać roboty budowlane na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego, a na osobę odpowiedzialną może zostać nałożona kara grzywny z art. 93 pkt 4 tej ustawy.

Czym jest plan BIOZ i jaki ma cel

Plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (plan BIOZ) to dokument sporządzany przez kierownika budowy przed rozpoczęciem robót, który określa wymagania dotyczące organizacji i prowadzenia robót budowlanych w sposób minimalizujący zagrożenia dla życia i zdrowia pracowników oraz osób przebywających w strefie budowy. W odróżnieniu od ogólnych przepisów BHP, plan BIOZ jest ściśle powiązany z konkretną inwestycją – jej lokalizacją, technologią robót, harmonogramem oraz warunkami gruntowymi i środowiskowymi.

Celem planu BIOZ jest przede wszystkim identyfikacja zagrożeń charakterystycznych dla danej budowy jeszcze przed jej rozpoczęciem, a następnie wskazanie środków zapobiegawczych ograniczających te zagrożenia. Dokument ten nie zastępuje instrukcji stanowiskowych ani ocen ryzyka zawodowego, lecz stanowi ich uzupełnienie na poziomie całego placu budowy. Podstawą do jego opracowania jest informacja BIOZ sporządzona przez projektanta na etapie projektowania.

Kiedy plan BIOZ jest wymagany

Obowiązek sporządzenia planu BIOZ nie dotyczy każdej budowy. Rozporządzenie z dnia 23 czerwca 2003 r. wskazuje dwa niezależne kryteria – ilościowe i jakościowe – których spełnienie nakłada ten obowiązek na kierownika budowy.

Kryterium ilościowe (§ 4 rozporządzenia)

Plan BIOZ jest obowiązkowy, gdy przewidywany czas prowadzenia robót budowlanych przekracza 30 dni roboczych przy jednoczesnym zatrudnieniu co najmniej 20 pracowników – oba warunki muszą być spełnione łącznie. Drugi wariant tego kryterium: łączny planowany wymiar czasu pracy przekracza 500 osobodni (niezależnie od czasu trwania budowy).

Kryterium jakościowe (§ 6 rozporządzenia)

Plan BIOZ jest wymagany niezależnie od liczby pracowników i czasu trwania budowy, jeżeli w toku robót będą wykonywane prace szczególnie niebezpieczne wymienione enumeratywnie w § 6 rozporządzenia – m.in. roboty przy czynnych liniach elektroenergetycznych, roboty z użyciem materiałów wybuchowych, montaż ciężkich prefabrykatów czy roboty prowadzone w warunkach szczególnego zagrożenia.

Warto podkreślić, że samo pojawienie się na budowie 21 pracowników nie powoduje jeszcze obowiązku sporządzenia planu BIOZ – konieczne jest łączne spełnienie warunku dotyczącego czasu trwania robót. Weryfikację, czy progi zostały osiągnięte, przeprowadza się na podstawie harmonogramu robót i planowanego zatrudnienia, a nie wyłącznie na podstawie faktycznej liczby pracowników w danym dniu.

Prace szczególnie niebezpieczne wymagające planu BIOZ

Rozporządzenie z 2003 r. w § 6 enumeratywnie wymienia rodzaje robót, których planowane wykonanie obliguje do sporządzenia planu BIOZ niezależnie od skali zatrudnienia. Należą do nich:

roboty, przy których wykonywaniu istnieje ryzyko wpadnięcia do wody lub zanurzenia;
roboty budowlane prowadzone w pobliżu linii wysokiego napięcia lub czynnych instalacji elektrycznych;
roboty wymagające użycia materiałów wybuchowych;
roboty prowadzone przy montażu ciężkich elementów prefabrykowanych;
roboty ziemne i inne prowadzone w wykopach w warunkach stwarzających zagrożenia wynikające z rodzaju gruntu, warunków wodnych lub innych czynników;
roboty budowlane prowadzone na terenach zamkniętych, w warunkach szczególnego zagrożenia bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników;
roboty budowlane prowadzone przy użyciu dźwigów lub innych urządzeń technicznych stwarzających wysokie ryzyko zagrożenia bezpieczeństwa.

Kto sporządza plan BIOZ

Zgodnie z art. 21a ust. 1 ustawy Prawo budowlane, plan BIOZ jest sporządzany przez kierownika budowy – nie przez projektanta. Kierownik budowy jest obowiązany sporządzić lub zapewnić sporządzenie planu przed rozpoczęciem robót, uwzględniając specyfikę obiektu oraz warunki prowadzenia robót.

Rola projektanta w tym procesie polega na sporządzeniu informacji BIOZ – odrębnego dokumentu, który wchodzi w skład projektu budowlanego i stanowi podstawę do opracowania planu BIOZ przez kierownika budowy. Informacja BIOZ jest dostarczana projektantowi inwestycji wraz z dokumentacją projektową i powinna zawierać ocenę zagrożeń oraz środki ostrożności adekwatne do specyfiki planowanej inwestycji.

W praktyce kierownik budowy, sporządzając plan BIOZ, opiera się na informacji BIOZ dostarczonej przez projektanta, danych z projektu budowlanego oraz własnej ocenie warunków terenowych i organizacyjnych. Może przy tym korzystać z pomocy specjalistów, jednak odpowiedzialność formalna za sporządzenie dokumentu spoczywa na nim.

Co powinien zawierać plan BIOZ

Minimalna zawartość planu BIOZ została określona w § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. Dokument musi być sporządzony w formie opisowej i graficznej. Jego wymagane elementy to:

Strona tytułowa – zawiera nazwę i adres budowy, imię, nazwisko i numer uprawnień kierownika budowy oraz datę sporządzenia planu.
Zakres robót – opis etapów robót, kolejności ich wykonywania, a w przypadku robót rozbiórkowych – metody prowadzenia rozbiórki.
Wykaz istniejących obiektów budowlanych podlegających adaptacji lub rozbiórce wraz z opisem ich stanu technicznego.
Wskazanie elementów zagospodarowania terenu, które mogą stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia ludzi (sieci podziemne, linie energetyczne, zbiorniki, skarpy).
Opis przewidywanych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia ludzi, ze wskazaniem skali i rodzaju zagrożeń oraz miejsca i czasu ich wystąpienia.
Informacje o wydzieleniu stref niebezpiecznych, planie zagospodarowania placu budowy, a w szczególności drogach komunikacyjnych, strefach montażowych i składowania materiałów.
Wskazanie środków technicznych i organizacyjnych zapobiegających niebezpieczeństwom wynikającym z wykonywania robót budowlanych.
Wskazanie miejsca przechowywania dokumentacji budowy oraz informacji dotyczących substancji niebezpiecznych przechowywanych lub stosowanych na budowie.

Część graficzna planu BIOZ

Obok części opisowej, plan BIOZ musi zawierać część graficzną – schemat zagospodarowania placu budowy opracowany na podkładzie z projektu zagospodarowania działki lub terenu. Powinien on przedstawiać co najmniej:

granice placu budowy z zaznaczeniem ogrodzeń i wejść;
lokalizację stref szczególnego zagrożenia, w tym strefy składowania i strefy montażu urządzeń dźwigowych;
rozmieszczenie dróg komunikacyjnych, wyjść ewakuacyjnych i miejsc do parkowania;
miejsca poboru wody, energii elektrycznej i ciepła na potrzeby budowy;
lokalizację zaplecza socjalnego, szatni, toalet i pomieszczeń higienicznosanitarnych;
rozmieszczenie sprzętu gaśniczego, apteczek i tablic informacyjnych BHP.

Najczęstsze zagrożenia ujmowane w planie BIOZ

Zakres zagrożeń opisywanych w planie BIOZ zależy od charakteru konkretnej inwestycji. Najczęściej w planie BIOZ uwzględnia się zagrożenia związane z:

Roboty ziemne i wykopy

Ryzyko osunięcia ścian wykopu, obecność wód gruntowych, kolizja z istniejącymi sieciami podziemnymi. Plan powinien wskazywać metodę zabezpieczenia wykopu i strefy wyłączone z ruchu.

Prace na rusztowaniach i dachach

Ryzyko upadku z wysokości podczas robót elewacyjnych, dekarskich i montażowych. Plan powinien wskazywać rodzaj zabezpieczeń zbiorowych (siatki, balustrady) i zasady pracy na rusztowaniach.

Roboty przy instalacjach i urządzeniach technicznych

Prace przy czynnych liniach elektroenergetycznych, w pobliżu sieci gazowych lub z użyciem dźwigów i żurawi. Plan wskazuje strefy ochronne, procedury wyłączeń oraz nadzór uprawnionego personelu.

Różnica między planem BIOZ a informacją BIOZ

Pojęcia „plan BIOZ” i „informacja BIOZ” są często mylone. Są to dwa odrębne dokumenty o różnym zakresie, autorze i etapie powstawania.

Cecha	Informacja BIOZ	Plan BIOZ
Podstawa prawna	Art. 20 ust. 1 pkt 1b Prawa budowlanego	Art. 21a ust. 1 Prawa budowlanego + rozporządzenie z 2003 r.
Kiedy wymagana/y	Zawsze, gdy sporządzany jest projekt budowlany	Wyłącznie przy spełnieniu kryteriów z rozporządzenia
Kto sporządza	Projektant	Kierownik budowy
Etap sporządzania	Etap projektowania – przed złożeniem wniosku o pozwolenie na budowę	Etap realizacji – przed rozpoczęciem robót budowlanych
Czy wchodzi w skład projektu budowlanego	Tak – jest elementem projektu budowlanego	Nie – powstaje po uzyskaniu pozwolenia na budowę
Zakres	Ogólna ocena zagrożeń i środki ostrożności na etapie projektowania	Szczegółowy opis organizacji robót, zagospodarowanie placu, zagrożenia, środki zapobiegawcze
Forma	Opisowa (uproszczona)	Opisowa + graficzna (schemat BIOZ)

Informacja BIOZ i plan BIOZ pełnią komplementarne funkcje – projektant identyfikuje zagrożenia na etapie projektowania i przekazuje tę wiedzę kierownikowi budowy w formie informacji BIOZ, a kierownik budowy przekształca ją w szczegółowy plan działania na konkretnym placu budowy.

Obowiązki kierownika budowy związane z planem BIOZ

Kierownik budowy ponosi pełną odpowiedzialność za sporządzenie, wdrożenie i aktualizację planu BIOZ. Wynika to bezpośrednio z art. 21a ust. 1 oraz art. 22 pkt 3b Prawa budowlanego.

Przed rozpoczęciem robót

Kierownik budowy sporządza plan BIOZ na podstawie informacji BIOZ dostarczonej przez projektanta oraz dokumentacji projektowej. Wyznacza strefy niebezpieczne, oznakowuje plac budowy i zapoznaje pracowników z wymaganiami planu. Jeżeli na budowie będą pracować pracownicy różnych pracodawców lub samozatrudnieni, kierownik budowy koordynuje działania w zakresie BIOZ wszystkich podmiotów.

W trakcie realizacji robót

Kierownik budowy przechowuje plan BIOZ na terenie budowy i udostępnia go uczestnikom procesu budowlanego oraz organom kontrolnym. W razie istotnej zmiany warunków realizacji robót (zmiana technologii, ujawnienie nieprzewidzianych sieci podziemnych, zmiana zakresu zatrudnienia) kierownik budowy aktualizuje plan BIOZ we własnym zakresie, bez obowiązku przekazywania go do projektanta.

Czy plan BIOZ podlega zatwierdzeniu przez urząd

Plan BIOZ nie podlega zatwierdzeniu przez organ administracji architektoniczno-budowlanej. Nie jest również wymaganym załącznikiem do zawiadomienia o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych składanego na podstawie art. 41 ust. 4 Prawa budowlanego.

Dokument musi natomiast znajdować się na terenie budowy przez cały czas jej trwania i być udostępniany na żądanie:

powiatowego inspektora nadzoru budowlanego (PINB) – w ramach kontroli budowy prowadzonej na podstawie art. 81 Prawa budowlanego;
inspektora pracy PIP – w ramach kontroli warunków BHP na budowie;
uczestników procesu budowlanego (inwestora, inspektora nadzoru inwestorskiego, projektanta sprawującego nadzór autorski).

Konsekwencje braku planu BIOZ

Brak planu BIOZ lub jego niezgodność z rozporządzeniem może pociągać za sobą konsekwencje zarówno dla kierownika budowy, jak i dla inwestora.

Organ nadzoru budowlanego, stwierdzając brak planu BIOZ w sytuacji, gdy jest on wymagany, ma podstawę do wydania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego. Ponadto, na osobę odpowiedzialną może zostać nałożona kara grzywny wynikająca z art. 93 pkt 4 tej ustawy.

W przypadku wypadku przy pracy brak lub niekompletny plan BIOZ jest okolicznością obciążającą w postępowaniach prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy i może stanowić jeden z czynników wpływających na ocenę odpowiedzialności kierownika budowy za zdarzenie. Odpowiedzialność zawodową na podstawie art. 95 Prawa budowlanego ponosi w takim przypadku kierownik budowy jako osoba formalnie zobowiązana do sporządzenia dokumentu.

Podsumowanie

Plan BIOZ jest dokumentem sporządzanym przez kierownika budowy przed rozpoczęciem robót – nie przez projektanta. Projektant sporządza informację BIOZ, która wchodzi w skład projektu budowlanego i stanowi podstawę do opracowania planu. Obowiązek sporządzenia planu BIOZ powstaje, gdy inwestycja spełnia progi ilościowe (ponad 500 osobodni lub ponad 30 dni roboczych przy co najmniej 20 pracownikach zatrudnionych jednocześnie) lub gdy obejmuje prace szczególnie niebezpieczne wskazane w rozporządzeniu z 2003 r. Plan nie podlega zatwierdzeniu przez urząd, lecz musi być dostępny na budowie dla organów kontrolnych. Kierownik budowy odpowiada za jego wdrożenie, aktualizację i przechowywanie przez cały czas realizacji robót. Brak wymaganego planu BIOZ grozi wstrzymaniem robót i sankcjami karnymi.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o plan BIOZ

Czy plan BIOZ jest wymagany przy budowie domu jednorodzinnego?

Przy budowie typowego domu jednorodzinnego plan BIOZ najczęściej nie jest wymagany, ponieważ roboty realizuje kilku pracowników w czasie nieprzekraczającym progów ilościowych (500 osobodni lub 30 dni roboczych przy co najmniej 20 pracownikach jednocześnie). Jednak jeśli zakres robót obejmuje prace szczególnie niebezpieczne wymienione w § 6 rozporządzenia z 2003 r. – takie jak montaż elementów przy użyciu dźwigu, roboty w pobliżu czynnych linii elektroenergetycznych czy roboty ziemne w warunkach zagrożenia osunięciem gruntu – plan BIOZ staje się obligatoryjny niezależnie od wielkości inwestycji. W każdym przypadku projekt budowlany musi zawierać informację BIOZ sporządzoną przez projektanta.

Kto ponosi odpowiedzialność za brak lub niekompletny plan BIOZ?

Odpowiedzialność za sporządzenie planu BIOZ ponosi kierownik budowy – wynika to bezpośrednio z art. 21a ust. 1 Prawa budowlanego. Kierownik odpowiada zawodowo na podstawie art. 95 tej ustawy, co może skutkować wszczęciem postępowania dyscyplinarnego przez właściwą izbę samorządu zawodowego (PIIB) i nałożeniem kary, łącznie z zawieszeniem uprawnień budowlanych. Odpowiedzialność projektanta ogranicza się do poprawności sporządzonej przez niego informacji BIOZ, a nie planu BIOZ.

Czy plan BIOZ trzeba składać do urzędu lub załączać do zawiadomienia o rozpoczęciu robót?

Nie. Plan BIOZ nie jest załącznikiem do zawiadomienia o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych składanego do organu nadzoru budowlanego na podstawie art. 41 ust. 4 Prawa budowlanego. Nie podlega też zatwierdzeniu przez żaden organ administracji architektoniczno-budowlanej. Obowiązek dotyczy wyłącznie przechowywania planu na terenie budowy i udostępniania go na żądanie organów kontrolnych: PINB oraz inspektora pracy PIP.

Czy kierownik budowy może samodzielnie zaktualizować plan BIOZ bez udziału projektanta?

Tak. Skoro plan BIOZ sporządza kierownik budowy, to on również odpowiada za jego aktualizację w trakcie realizacji robót. Przepisy nie wymagają, aby aktualizacja była dokonywana przez projektanta ani żeby wymagała jego zgody. W praktyce kierownik budowy może zwrócić się do projektanta o uzupełnienie informacji BIOZ, jeśli zmiana warunków wynika z kwestii projektowych, jednak formalny obowiązek aktualizacji planu spoczywa na kierowniku budowy.

Jak długo należy przechowywać plan BIOZ po zakończeniu budowy?

Przepisy nie określają wprost odrębnego terminu archiwizacji planu BIOZ po zakończeniu budowy. Plan pozostaje w dokumentacji budowy przechowywanej przez inwestora lub właściciela obiektu, jednak nie ma tak jednoznacznego ustawowego obowiązku jego długoterminowego przechowywania jak w przypadku projektu budowlanego czy książki obiektu budowlanego. W praktyce plan BIOZ przechowuje się do czasu zakończenia wszystkich formalności odbiorowych i usunięcia ewentualnych usterek.

Co grozi wykonawcy, jeżeli inspektor PIP stwierdzi brak planu BIOZ na budowie?

Inspektor Państwowej Inspekcji Pracy, stwierdzając brak wymaganego planu BIOZ na budowie, może wydać nakaz jego sporządzenia oraz nałożyć na kierownika budowy mandat karny lub skierować wniosek o ukaranie do sądu. Jednocześnie inspektor nadzoru budowlanego ma uprawnienie do wstrzymania robót budowlanych na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego. Wznowienie robót jest możliwe po sporządzeniu wymaganego planu i potwierdzeniu tego faktu przez organ, który wstrzymał roboty.

Atsep-Inspection

Aplikacja stworzona dla specjalistów branży budowlanej — inżynierów realizujących odbiory techniczne i pracujących na budowach, deweloperów przekazujących mieszkania oraz lokale, inżynierów wykonujących przeglądy BHP, a także osób przeprowadzających przeglądy budowlane.